Białowieża Turystyka - Biuro Turystyki Przyrodniczej Białowieża

Oferta dla firm - Szkolenia , Konferecje, Integracja Kwatery w Białowieży i Puszczy Białowieskiej Wycieczki
(Białowieża, Biebrza i inne)Legendy Białowieskie Przewodnik Skarby Białowieży O Nas My w prasie Kilka słów o regionie

Na Bagna biebrzaskie Polska Amazonia - Narwiaski Park Narodowy Piękny, senny Tykocin

Polecane strony Kontakt

Białowieża i Puszcza Białowieska

Białowieskie wspomnienia wiążą się, najczęściej z żubrem, żubrówką i ogniskiem. W nieodległej przeszłości, a często i obecnie, wielu turystów odwiedzających królową polskich puszcz niewiele czasu spędzało w lesie. Składało się na to kilka przyczyn w tym najważniejsze to programy wycieczek i skromna liczba dobrze oznakowanych szlaków turystycznych i ścieżek przyrodniczych.

Obecnie dostępność turystyczna Puszczy Białowieskiej jest znacznie lepsza. Ostatnimi laty coraz więcej turystów indywidualnych odwiedza Białowieżę. Mogą oni korzystać ze sporej bazy kwater agroturystycznych, kilku pensjonatów i hoteli.

Białowieża nęci swymi urokami przez cały rok, jesień jest jednak tą porą roku, w której las przedstawia się szczególnie pięknie. W trakcie jesiennych wędrówek jesteśmy także mniej narażeni na ataki komarów i gzów, które w deszczowe lata potrafią uczynić las prawdziwym zielonym piekłem.

W połowie września rozpoczynają rykowisko jelenie wypełniając białowieskie knieje gardłowym porykiwaniem i ostrym zapachem piżma. Sygnałem do rozpoczęcia rykowiska są pierwsze chłodne noce. W początkowym okresie byki najintensywniej odzywają się o świcie. W pełni rykowiska można je usłyszeć przez całą dobę. Wtedy też najłatwiej podziwiać walki samców ścierających się o haremy łań. Jelenie zajęte amorami stają się mniej ostrożne i pozwalają nawet mniej wytrawnym obserwatorom podziwiać to piękne misterium natury. Jesień to także czas grzybobrania, które dozwolone jest tu poza Białowieskim Parkiem Narodowym i rezerwatami przyrody.
Najczęściej odwiedzane miejsca w Puszczy to Rezerwat Pokazowy Żubrów i Tarpanów. Można tu obejrzeć na dużych wybiegach najefektowniejsze gatunki puszczańskich zwierząt; żubry, koniki typu tarpana, jelenie, sarny, dziki a nawet wilki. Większość turystów trafia także do muzeum przyrodniczo- leśnego w Parku Pałacowym. Nieliczni decydują się odwiedzić Rezerwat Ścisły. Najczęściej odwiedzane szlaki turystyczne to Żebra Żubra, którymi dochodzi się do Rezerwatu Pokazowego Żubrów, zwiedzając po drodze skansen. Sporym powodzeniem cieszy się także szlak do Miejsca Mocy, które w czasach przedchrześcijańskich było najprawdopodobniej miejscem kultu dla zamieszkujących Puszczę plemion. Żelaznym punktem wycieczek jest także Szlak Dębów Królewskich, gdzie na niewielkiej przestrzeni rośnie kilkadziesiąt kilkusetletnich drzew. Każdy z dębów opatrzony jest tabliczka z informacjami na temat któregoś z polskich lub litewskich władców, którzy jakoś wpisali się w białowieskie dzieje. Dla grup zorganizowanych przygotowano przejażdżki kolejką wąskotorowa kursująca z Hajnówki do osady Topiło ( 14 km). Podczas godzinnej przejażdżki podziwiamy krajobrazy puszczy zatrzymując się na kilku przystankach.

Białowieża. Trochę historii.

Pierwszą wzmiankę o Białowieży znajdujemy w dziele Długosza z połowy XV wieku,a więc już wtedy Puszcza nosiła tę nazwę. Pochodzenie nazwy nie jest dokładnie znane. Najprawdopodobniej istniał w Puszczy Białowieskiej zameczek ozdobiony białą wieżą i z tąd powstała nazwa Białowieża. Puszcza Białowieska stanowiła tak zwaną Królewszczyznę czyli własność panujących, którzy otaczali ją specjalną opieką, jako teren łowów na grubego zwierza. W 1409 roku do Puszczy Białowieskiej zajeżdża Jagiełło z bratem Witoldem na polowanie aby zaopatrzyć wojska przed wielką wojną.

W przeciągu wieków białowieskie lasy przechodziły zmienne koleje losów pod zarządem Korony, Rosji i Prus zachowując jednak status specjalny. Polowało i wypoczywało w Puszczy Białowieskiej wiele koronowanych głów, prezydentów, premierów, generałów co w znacznym stopniu przyczyniło sie do zachowania białowieskich lasów w obecnym kształcie. W sierpniu 1915 roku Puszczę Białowieską zajęli Niemcy i prowadzili w niej rabunkową gospodarkę do grudnia 1918 roku. Dopiero w lutym 1919 roku wojska polskie objęły ją w posiadanie.

W okresie międzywojennym białowieskie lasy ucierpiały na skutek nadmiernej eksploatacji prowadzonej przez brytyjską firmę Centuria. W 1921 roku powołano jednak do życia Białowieski Park Narodowy. W okresie powojennym na terenie Puszczy utworzono szereg rezerwatów a ostatnio rozszerzono granice Białowieskiego Parku Narodowego. Jednocześnie białowieskie lasy były intensywnie eksploatowane. Na skutek tak prowadzonej gospodarki leśnemi zasobami Puszcza Białowieska utraciła większość najstarszych i najcenniejszych okazów drzew. Zbudowanie sztucznego zalewu na Narwi w Siemianówce istotnie zakłóciło stosunki wodne w Puszczy Białowieskiej. Skalę zmian będzie można jednak ocenić za kilka dziesięcioleci.

Puszcza Białowieska nie jest największym kompleksem leśnym Polski. O jej wyjątkowości świadczą inne walory. Lasy białowieskie zachowały wielką różnorodność i bogactwo ekosystemów. Jest to także jedyny duży kompleks leśny Polski o przewadze drzewostanów liściastych.
W Puszczy Białowieskiej żyje duże (największe w Polsce ) stado żubrów. Jest to także matecznik dla wielu zagrożonych wyginięciem gatunków zwierząt i roślin. Gniazdują tu takie rarytasy ornitologiczne jak puchacz, sóweczka, włochatka, orzełek włochaty, dzięcioł trójpalczasty, świstunka zielonawa i wiele innych. W Puszczy Białowieskiej wciąż można spotkać rysie , wilki, popielice koszatki.
Jest to także dom niezliczonych gatunków bezkręgowców, grzybów i oczywiście roślin. Świerki, dęby, jesiony, lipy osiągają w białowieskich lasach imponujące rozmiary, przewyższając swoją wysokością 15 piętrowe budynki, a niektóre okazy dożywają wieku kilkuset lat. Lasy białowieskie to jednak nie tylko drzewa, które choć największe i najbardziej widoczne, stanowią zaledwie niecałe 3% z tysiąca występujących tu gatunków roślin naczyniowych.
Białowieski Park Narodowy jest prawdziwym skarbem przyrodniczym nie tylko w skali Polski ale i całej Europy. Chroniony od 80 lat obejmuje obecnie ponad 10000 hektarów z czego 45 % podlega ochronie ścisłej. Białowieski Park Narodowy jako jeden z trzech w Europie i siedmiu na świecie został uznany za obiekt Dziedzictwa Światowego. Jest to jedyny na naszym kontynencie fragment lasu niżowego zachowany w niemal naturalnym stanie. Tysiąc lat temu takie właśnie lasy pokrywały większość naszego kraju. Białowieski Park Narodowy odznacza sie niezwykłym bogactwem gatunków występujących tu roślin, zwierząt i grzybów , wielką różnorodnością środowisk i nagromadzeniem imponujacych rozmiarami i wiekiem okazów drzew. Jest to miejsce pozwalające zrozumieć jak bardzo przekształciliśmy nasze środowiso na przestrzeni ostatnich kilkuset lat. Zwiedzanie Białowieskiego Parku Narodowego jest możliwe tylko z uprawnionym do tego przewodnikiem.

Wieś Białowieża.

Białowieża jest miejscowością w Polsce wyjątkową. Leśnicy uważają tę wieś za leśną stolicę Polski. Znajduje się tu zresztą oddział Instytutu Badawczego Leśnictwa, którego pracownicy prowadzą liczne projekty na terenie Puszczy. Ma tu także swoje placówki Polska Akademia Nauk, Uniwersytet Warszawski i oczywiście Białowieski Park Narodowy.Pomimo, że Białowieża jest wsią "zagęszczenie" naukowców na jednostkę powierzchni jest tu największe w Polsce. W Białowieży żyją obok siebie wyznawcy aż czterech religii: prawosławnej, katolickiej, świadkowie Jechowy i baptyści. Do ciekawszych obiektów w samej Białowieży należą:
Park Pałacowy O powierzchni 47 hektarów. Jest to park w stylu angielskim z główną osią widokową skierowaną na Białowieski Park Narodowy.Występuje tu 90 gatunków drzew i krzewów. W Parku, który wchodzi w skład Białowieskiego Parku Narodowego, nad stawami znajduje sie obelisk z 1752 roku upamiętniający polowanie Augusta III Sasa. Jest tu także szereg budynków z czerwonej cegły pochodzących z XIX wieku w tym Dom Marszałkowski - obecnie Dyrekcja Białowieskiego Parku Narodowego, brama będąca pozostałością dawnego carskiego pałacu. Nad stawami na wzgórzu znajduje sie dawny dworek myśliwski obecnie jest Ośrodek Edukacji Przyrodniczej Białowieskiego Parku Narodowego.
Skansen z kilkunastoma budynkami z terenu Podlasia.
Cerkiew Świętego Mikołaja Cudotwórcy o dwóch kopułach z unikatowym ikonostasem z chinskiej porcelany, który jest jedynym tego typu zabytkiem w Polsce.
Cmentarna kaplica św Cyryla i Metodego z 1873 roku z XVIII wieczną ikoną Opieki Najświętszej Marii Panny.

Białowieża. Białowieskie miejsca mocy.

Kilkanaście lat temu w Białowieży byłem świadkiem dość osobliwej sceny. W Parku Pałacowym na górce, przy dawnym hotelu Iwa, rośnie od stuleci grupa kilkunastu dębów. Leśne olbrzymy tworzą rodzaj kręgu. Wewnątrz tego właśnie leśnego kręgu siedziały trzy młode, urodziwe dziewczyny. Nie było by w tym nic szczególnie frapującego, pomijając ma się rozumieć urodę panien gdyby nie to, że siedziały one jak skamieniałe. Mijały kolejne minuty a one nic tylko siedzą zapatrzone dokładnie nie wiadomo, w co. Umówiony na spotkanie z pewną wielce nie punktualną osobą zasiadłem na ławeczce przed hotelem. Im dłużej siedziałem tym bardziej skupiłem uwagę na wzmiankowanych wcześniej pannach. Medytują pomyślałem, nie znajdując innego uzasadnienia obserwowanej sceny. Otwartym jednak pozostawało, dlaczego to właśnie miejsce dziewczyny wybrały do tej niezbyt rozpowszechnionej w Polsce czynności.

Zagadka wyjaśniła się rok później, gdy poznałem pana Leszka Matelę międzynarodowy autorytet w dziedzinie geomancji i radiestezji, autora kilkudziesięciu książek z tej dziedziny. Dowiedziałem się wówczas, że górka porośnięta dębami to tak zwane miejsce mocy, drugie zresztą w Polsce po krakowskim Wawelu pod względem natężenia korzystnej dla człowieka energii. W okolicy Białowieży jak się później okazało takich miejsc jest znacznie więcej. W oddziale 495, kilka kilometrów na południowy - zachód od Białowieży znajduje się kamienny krąg pochodzące z czasów, gdy białowieską knieją władali Goci. Co ciekawe większość drzew rosnących w pobliżu kręgów wyrasta z ziemi w formie kilku pędów? Inne drzewa rozrastają się tuż nad ziemią w dwa, trzy a nawet więcej pni. O ile w Puszczy takie formy drzew są raczej czymś wyjątkowym to tu- w miejscu mocy- zjawisko to jest regułą. Do miejsca mocy, uważanego zresztą za rodzaj leśnego sanktuarium, w którym odprawiano przed wiekami jakieś bliżej nieznane religijne obrzędy prowadzi czarny szlak. Dla wygody turystów przez leśne uroczysko poprowadzono kładkę z kilkoma pomostami obserwacyjnymi. Górka przed hotelem, kamienne kręgi w oddziale 495, krakowski Wawel i wiele innych miejsc o szczególnym promieniowaniu to tak zwane czakramamy Ziemi. Zgodnie z wiedzą geomantyczną w takich miejscach występuje silne natężenie szczególnego rodzaju pola energetycznego, które ma polepszać nasz nastrój, sprzyjać medytacji a nawet leczyć różne przypadłości ciała i duszy.

W ostatnich latach znacznie wzrosło zainteresowanie niekonwencjonalnymi metodami leczenia, ziołami, parapsychologią i pokrewnymi dziedzinami, które jednych śmieszą innych fascynują a jeszcze innych skłaniają do refleksji nad dobrodziejstwami współczesnej cywilizacji technicznej. W Polsce nauka o szczególnym promieniowaniu Ziemi i kosmosu jest stosunkowo młodą dziedziną ludzkich dociekań. W Chinach, Tybecie, Indiach i innych krajach Dalekiego Wschodu geomanci cieszą się dużym poważaniem. W azjatyckim kręgu kulturowym geomancję określa się, jako feng shui, czyli wiatr i wodę. Azjaci uważają wodę za element skupiający życiodajną energię. Wiatr z kolei jest traktowany, w i tych kulturach, jako najważniejszy czynnik ożywiający cały świat przyrody.

Wpływ geomancji, w Chinach, na życie codzienne był tak przytłaczający, że ludzie byli bardziej skłonni wyburzyć całą wieś niż zmienić bieg przepływającej przez nią rzeki. Wierzy się tam, bowiem, że człowiek musi dopasować się do naturalnego rytmu natury a nie odwrotnie. Jest anegdota o twórcy teorii względności nieco nawiązująca do tematu artykułu. Nad drzwiami Alberta Einsteina wisiała podkowa. Jeden z odwiedzających fizyka uczonych spytał jak tak światły umysł może wierzyć w tego typu zabobony. Na to Einstein miał odrzec "Słyszałem, że pomaga nawet tym, którzy w to nie wierzą"

Legenda z Białowieży o dziewczynie przemienionej w puszczyka.

Dawno temu, gdy gościńcami wędrowali rycerze w zbrojach a ludzie podobni byli herosom polował w białowieskich kniejach na grubego zwierza pewien litewski książę. Młodzieniec ów odznaczał się ogromną siłą fizyczną i jeszcze większą odwagą. Dość rzec, iż na niedźwiedzie wyruszał samotrzeć uzbrojony jedynie w drewnianą pikę zakończoną żelaznym grotem. Pewnej czerwcowej nocy myśliwy odpoczywał po udanych łowach nad rzeką Łutownią, gdy w promieniach wschodzącego księżyca ujrzał dziewczę przecudnej urody, zażywające kąpieli w nurtach puszczańskiej krynicy. Młodzi przypadli sobie do gustu i wkrótce zakwitła między nimi wielka miłość. Oksana nie widziała świata poza ukochanym a książę z zapałem znosił do jej chaty ubite żubry, niedźwiedzie tury i jelenie, co w dawnych czasach było równie wielkim dowodem miłości jak dziś kosze czerwonych róż w środku zimy. Rzecz cała toczyłaby się najpewniej utartym torem i całą opowieść można by zakończyć sakramentalnym żyli długo i szczęśliwie gdyby do sprawy nie wmieszała się pewna wiedźma posiadająca nie tylko znajomość zastosowania ziół wszelakich o czarodziejskim działaniu, ale i przekazywaną z pokolenie na pokolenie tajemną wiedzę pozwalającą zaklinać rzecz jedną w drugą zgodnie z jej życzeniem. Ksantypa, bo tak właśnie miała wiedźma na imię, zamieszkiwała od niepamiętnych czasów polanę nad rzeką Łutownią otoczoną kręgiem prastarych dębów. Sędziwa niewiasta trudniła się zbieraniem ziół, rzucaniem uroków, sporządzaniem wszelakich lekarstw i trucizn oraz innymi zajęciami właściwymi jej profesji. Ksantypa na ogół chwaliła sobie pustelniczy żywot, spokój leśnego zakątka oraz towarzystwo dzikiego zwierza licznie wówczas zamieszkującego białowieską krainę. Spokój jej runął jednak w gruzy w chwilę po spotkaniu polującego w kniei księcia. Stara wiedźma zapałała do młodzieńca uczuciem świeżym jak majowy wietrzyk i zarazem potężnym niczym zimowa nawałnica. Ksantypa ukazywała się księciu pod postacią a już to długonogiej łani czy sarny o załzawionych oczach by wkrótce przemienić się w hożą dziewoję z wydatnym biustem. Innym razem objawiała się, jako zwiewna rusałka, wabiąc nieczułego księcia śpiewem tak czystym i powabnym jak owoce malin zroszone poranną rosą Wszelkie zabiegi podstarzałej czarownicy kończyły się jednak totalną klapą gdyż, jak wspomniano wcześniej młodzieniec ów był beznadziejnie zakochany w Oksanie dziewczynie młodej i wielce urodziwej. Po wyczerpaniu całego zasobu zaklęć i czarów Ksantypa dała za wygraną i najpewniej pozwoliłaby kochankom zażywać doczesnego szczęścia gdyby nie fatalne spotkanie z młodym księciem w widłach Łutowni i Narewki. Myśliwy ujrzawszy wówczas wiedźmę w jej naturalnej postaci pomarszczoną, przygarbioną, z kurzajkami na twarzy i krukiem na ramieniu postanowił dołączyć Ksantypę do reszty zwierzyny, którą go knieja ostatnimi czasy obdarzyła. W zapalczywym gniewie wziął szeroki zamach by ugodzić sędziwą niewiastę swą drewniana dzidą prosto w serce. Ksantypa, choć już wiekowa nie była jednak pozbawiona refleksu niezbędnego do przeżycia w Puszczy pełnej dzikiego zwierza. Zanim zimne ostrze dosięgło jej piersi zdążyła wypowiedzieć odpowiednie zaklęcie i w mgnieniu oka zamieniła zapalczywego księcia w leśną mysz. Zagniewanej wiedźmie nie dość jednak było tej zemsty i by jeszcze bardziej ukontentować się swym zwycięstwem przemieniła piękna Oksanę w puszczyka, który jak wiadomo by przeżyć musi pożywiać się wszelkimi leśnymi i polnymi myszami. Od tamtych czasów każdy puszczyk ostrzega wszelkie myszy, norniki, piżmaki swym pohukiwaniem by przypadkiem nie pożreć ukochanego księcia przemienionego w leśną mysz. Legenda głosi, iż zły czar pryśnie, gdy przez sto lat człowiek nie wytnie w Puszczy Białowieskiej ani jednego drzewa.

W Białowieży można także wybrać sie do kina, posiedzieć przy kuflu piwa w jednym z kilku barów, przejechać bryczką a także zanocować na kwaterze agroturystycznej, w pensjonacie lub hotelu. Miejscową specjalnością kulinarną są dania z dziczyzny. Jest tu wiele kiosków z pamiątkami oferujących głównie zwierzęta wystrugane z drewna i oczywiście słynną trawę żubrówkę, która wbrew powszechnemu przekonaniu nie jest ulubionym pokarmem żubrów.

Tomasz Lippoman

Nie zwlekaj, Białowieża czeka!