Pierwsz± wzmiankê o Bia³owie¿y znajdujemy w dziele D³ugosza z po³owy XV wieku,a wiêc ju¿ wtedy Puszcza nosi³a tê nazwê. Pochodzenie nazwy nie jest dok³adnie znane. Najprawdopodobniej istnia³ w Puszczy Bia³owieskiej zameczek ozdobiony bia³± wie¿± i z t±d powsta³a nazwa Bia³owie¿a. Puszcza Bia³owieska stanowi³a tak zwan± Królewszczyznê czyli w³asno¶æ panuj±cych, którzy otaczali j± specjaln± opiek±, jako teren ³owów na grubego zwierza. W 1409 roku do Puszczy Bia³owieskiej zaje¿d¿a Jagie³³o z bratem Witoldem na polowanie aby zaopatrzyæ wojska przed wielk± wojn±.
W przeci±gu wieków bia³owieskie lasy przechodzi³y zmienne koleje losów pod zarz±dem Korony, Rosji i Prus zachowuj±c jednak status specjalny. Polowa³o i wypoczywa³o w Puszczy Bia³owieskiej wiele koronowanych g³ów, prezydentów, premierów, genera³ów co w znacznym stopniu przyczyni³o sie do zachowania bia³owieskich lasów w obecnym kszta³cie. W sierpniu 1915 roku Puszczê Bia³owiesk± zajêli Niemcy i prowadzili w niej rabunkow± gospodarkê do grudnia 1918 roku. Dopiero w lutym 1919 roku wojska polskie objê³y j± w posiadanie.
W okresie miêdzywojennym bia³owieskie lasy ucierpia³y na skutek nadmiernej eksploatacji prowadzonej przez brytyjsk± firmê Centuria. W 1921 roku powo³ano jednak do ¿ycia Bia³owieski Park Narodowy. W okresie powojennym na terenie Puszczy utworzono szereg rezerwatów a ostatnio rozszerzono granice Bia³owieskiego Parku Narodowego. Jednocze¶nie bia³owieskie lasy by³y intensywnie eksploatowane. Na skutek tak prowadzonej gospodarki le¶nemi zasobami Puszcza Bia³owieska utraci³a wiêkszo¶æ najstarszych i najcenniejszych okazów drzew. Zbudowanie sztucznego zalewu na Narwi w Siemianówce istotnie zak³óci³o stosunki wodne w Puszczy Bia³owieskiej. Skalê zmian bêdzie mo¿na jednak oceniæ za kilka dziesiêcioleci.
Puszcza Bia³owieska nie jest najwiêkszym kompleksem le¶nym Polski. O jej wyj±tkowo¶ci ¶wiadcz± inne walory. Lasy bia³owieskie zachowa³y wielk± ró¿norodno¶æ i bogactwo ekosystemów. Jest to tak¿e jedyny du¿y kompleks le¶ny Polski o przewadze drzewostanów li¶ciastych.
W Puszczy Bia³owieskiej ¿yje du¿e (najwiêksze w Polsce ) stado ¿ubrów. Jest to tak¿e matecznik dla wielu zagro¿onych wyginiêciem gatunków zwierz±t i ro¶lin. Gniazduj± tu takie rarytasy ornitologiczne jak puchacz, sóweczka, w³ochatka, orze³ek w³ochaty, dziêcio³ trójpalczasty, ¶wistunka zielonawa i wiele innych. W Puszczy Bia³owieskiej wci±¿ mo¿na spotkaæ rysie , wilki, popielice koszatki.
Jest to tak¿e dom niezliczonych gatunków bezkrêgowców, grzybów i oczywi¶cie ro¶lin. ¦wierki, dêby, jesiony, lipy osi±gaj± w bia³owieskich lasach imponuj±ce rozmiary, przewy¿szaj±c swoj± wysoko¶ci± 15 piêtrowe budynki, a niektóre okazy do¿ywaj± wieku kilkuset lat. Lasy bia³owieskie to jednak nie tylko drzewa, które choæ najwiêksze i najbardziej widoczne, stanowi± zaledwie nieca³e 3% z tysi±ca wystêpuj±cych tu gatunków ro¶lin naczyniowych.
Bia³owieski Park Narodowy jest prawdziwym skarbem przyrodniczym nie tylko w skali Polski ale i ca³ej Europy. Chroniony od 80 lat obejmuje obecnie ponad 10000 hektarów z czego 45 % podlega ochronie ¶cis³ej. Bia³owieski Park Narodowy jako jeden z trzech w Europie i siedmiu na ¶wiecie zosta³ uznany za obiekt Dziedzictwa ¦wiatowego. Jest to jedyny na naszym kontynencie fragment lasu ni¿owego zachowany w niemal naturalnym stanie. Tysi±c lat temu takie w³a¶nie lasy pokrywa³y wiêkszo¶æ naszego kraju. Bia³owieski Park Narodowy odznacza sie niezwyk³ym bogactwem gatunków wystêpuj±cych tu ro¶lin, zwierz±t i grzybów , wielk± ró¿norodno¶ci± ¶rodowisk i nagromadzeniem imponujacych rozmiarami i wiekiem okazów drzew. Jest to miejsce pozwalaj±ce zrozumieæ jak bardzo przekszta³cili¶my nasze ¶rodowiso na przestrzeni ostatnich kilkuset lat. Zwiedzanie Bia³owieskiego Parku Narodowego jest mo¿liwe tylko z uprawnionym do tego przewodnikiem.
Bia³owie¿a jest miejscowo¶ci± w Polsce wyj±tkow±. Le¶nicy uwa¿aj± tê wie¶ za le¶n± stolicê Polski. Znajduje siê tu zreszt± oddzia³ Instytutu Badawczego Le¶nictwa, którego pracownicy prowadz± liczne projekty na terenie Puszczy. Ma tu tak¿e swoje placówki Polska Akademia Nauk, Uniwersytet Warszawski i oczywi¶cie Bia³owieski Park Narodowy.Pomimo, ¿e Bia³owie¿a jest wsi± "zagêszczenie" naukowców na jednostkê powierzchni jest tu najwiêksze w Polsce. W Bia³owie¿y ¿yj± obok siebie wyznawcy a¿ czterech religii: prawos³awnej, katolickiej, ¶wiadkowie Jechowy i bapty¶ci. Do ciekawszych obiektów w samej Bia³owie¿y nale¿±:
Park Pa³acowy O powierzchni 47 hektarów. Jest to park w stylu angielskim z g³ówn± osi± widokow± skierowan± na Bia³owieski Park Narodowy.Wystêpuje tu 90 gatunków drzew i krzewów. W Parku, który wchodzi w sk³ad Bia³owieskiego Parku Narodowego, nad stawami znajduje sie obelisk z 1752 roku upamiêtniaj±cy polowanie Augusta III Sasa. Jest tu tak¿e szereg budynków z czerwonej ceg³y pochodz±cych z XIX wieku w tym Dom Marsza³kowski - obecnie Dyrekcja Bia³owieskiego Parku Narodowego, brama bêd±ca pozosta³o¶ci± dawnego carskiego pa³acu. Nad stawami na wzgórzu znajduje sie dawny dworek my¶liwski obecnie jest O¶rodek Edukacji Przyrodniczej Bia³owieskiego Parku Narodowego.
Skansen z kilkunastoma budynkami z terenu Podlasia.
Cerkiew ¦wiêtego Miko³aja Cudotwórcy o dwóch kopu³ach z unikatowym ikonostasem z chinskiej porcelany, który jest jedynym tego typu zabytkiem w Polsce.
Cmentarna kaplica ¶w Cyryla i Metodego z 1873 roku z XVIII wieczn± ikon± Opieki Naj¶wiêtszej Marii Panny.
W Bia³owie¿y mo¿na tak¿e wybraæ sie do kina, posiedzieæ przy kuflu piwa w jednym z kilku barów, przejechaæ bryczk± a tak¿e zanocowaæ na kwaterze agroturystycznej, w pensjonacie lub hotelu. Miejscow± specjalno¶ci± kulinarn± s± dania z dziczyzny. Jest tu wiele kiosków z pami±tkami oferuj±cych g³ównie zwierzêta wystrugane z drewna i oczywi¶cie s³ynn± trawê ¿ubrówkê, która wbrew powszechnemu przekonaniu nie jest ulubionym pokarmem ¿ubrów.
Tomasz Lippoman
|
